Voedselkeuzelogo

Sinds 1 januari 2024 is Nutri-Score het nieuwe officiële voedselkeuzelogo in Nederland. Het zou consumenten moeten helpen makkelijker een gezonde keuze te kunnen maken.

Nutri-Score is een voedselkeuze logo dat op basis van een stoplichtkleur en letter een waardeoordeel geeft over de productsamenstelling. Het logo bestaat uit 5 vakjes van donkergroen met hoofdletter A tot en met rood met hoofdletter E.

Omdat Nutri-Score niet goed aansluit bij de Nederlandse Voedingsrichtlijnen, schreven we vanuit Voedingsjungle 2 brandbrieven naar de staatssecretaris van het ministerie van VWS. Inmiddels is de Nutri-Score aangepast, verbeterd, maar ook nog steeds niet optimaal. Hoe dat zit, lees je hieronder.

Een opvolger van het Vinkje
Nutri-Score is de ‘opvolger’ van het Vinkje/Ik-kies-bewust-logo dat in 2016 flopte. Met het Vinkje kon een fabrikant laten zien of een product voldeed aan bepaalde productcriteria, bijvoorbeeld hoeveel zout/verzadigd vet of suiker er maximaal in een product mocht zitten. Voldeed een product aan die eisen, dan was dat product een ‘best of class’, ofwel een betere keuze dan producten die niet aan deze eisen voldeden.

Het Vinkje flopte omdat de boodschap lastig was uit te leggen. Want waarom kan chocolademelk, chips of frietsaus ook een Vinkje krijgen? Het blijven producten die sowieso niet bijdragen aan gezondheid. Dat maakte dat het Vinkje een verwarrende boodschap had.

Ook was het Vinkje niet verplicht, en niet gratis. Het gevolg: niet alle fabrikanten deden mee. Geen Vinkje betekende dus óf geen deelname aan het programma (en dan mocht je dus ook geen Vinkjes op je product plaatsen), of niet voldoen aan de producteisen van het Vinkje, of beiden.

Wat sterk was aan het Vinkje, is dat er veel verschillende productcategorieën waren. En voor elke productcategorie waren specifieke eisen opgesteld. Logisch want brood heeft bijvoorbeeld een andere functie in ons voedingspatroon dan bijvoorbeeld chips of een kant-en-klare maaltijdsalade. Aan brood werden daarom andere eisen gesteld dan aan snacks die niet in de Schijf van Vijf staan, en aan kant-en-klare maaltijden.
Aan de kleur van het Vinkje (groen of blauw) kon je zien of het het wel (groen ‘de gezonde keuze’) een Schijf van Vijf product was, of niet (blauw ‘de bewuste keuze’.

Ook de Consumentenbond vond het maar een verwarrend logo. Met hulp van de campagne  #wegmethetvinkje van de Consumentenbond kondigde de staatssecretaris in 2016 het einde aan van het Vinkje.

Aankondiging nieuw voedselkeuzelogo
In 2018 volgde in het Nationaal Preventie Akkoord de aankondiging van een nieuw voedselkeuzelogo. Omdat er geleerd was van het Vinkje moest het nieuwe voedselkeuzelogo voldoen aan, zoals beschreven op pagina 43 van het Nationaal Preventie Akkoord:

“Consumenten willen zelf ook bewust gezonde keuzes kunnen maken. Om hierin te faciliteren wil de rijksoverheid uiterlijk in 2020 een nieuw breed gedragen voedselkeuzelogo introduceren, op basis van een gedegen en onafhankelijk consumentenonderzoek. Dat moet nadrukkelijk aansluiten bij de manier waarop mensen hun keuzes maken, begrijpelijkheid voor de consument is leidend. Bij de ontwikkeling van het nieuwe logo worden de criteria van de Schijf van Vijf uitdrukkelijk verwerkt. De Europese ontwikkelingen met betrekking tot voedselkeuzelogo’s zullen ook worden meegewogen.”

Op basis van deze vereisten en de ervaringen met het Vinkje, leek een eigen voedselkeuzelogo, ontwikkeld voor Nederland een logische keuze. Niets was minder waar: in de zoektocht om te komen tot een nieuw voedselkeuzelogo heeft het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gekozen uit 3 internationale opties: Keyhole, Multiple Traffic Light en Nutri-Score. Vanuit diverse hoeken werd er gestuurd op Nutri-Score.

De eerste brandbrief
Omdat Nutri-Score vergelijkbare manco’s had als het Vinkje, maar vooral omdat Nutri-Score niet in lijn was met de Nederlandse voedingsrichtlijnen schreven we deze brandbrief, gericht aan staatssecretaris Paul Blokhuis. Onze brandbrief werd ondertekend door circa 175 voedingswetenschappers en (-)professionals. N.a.v. deze brandbrief kwamen we in gesprek met de Staatssecretaris Paul Blokhuis, zie in de box hieronder de gespreksverslagen en presentaties.

Aangepaste Nutri-Scrore
In november 2019 heeft staatssecretaris Paul Blokhuis de keuze gemaakt voor een aangepaste Nutri-score. Aanpassingen om het voedselkeuzelogo meer in lijn te brengen met de Nederlandse voedingsrichtlijnen. Hiermee heeft staatsecretaris Blokhuis gehoor gegeven aan onze brandbrief.

Wat het ingewikkeld maakt, is dat Nutri-Score niet van Nederland is, maar eigendom van de Franse overheid. Meer daarover lees je op de website van de Rijksoverheid. Dat betekent ook dat aanpassingen niet zomaar gedaan kunnen worden.
Medio 2022 zijn de eerste aanpassingen gecommuniceerd. Belangrijk om te weten dat er 3 productgroepen zijn:
– dranken
– olie, vetten, noten, pitten en zaden,
– en een rekensom voor alles wat niet bij de eerste 2 rekensommen hoort, met daarin een aanpassing voor vlees en voor kaas.

Evaluatie door de Gezondheidsraad
De Gezondheidsraad heeft de algoritmes voor olie, vetten, noten, pitten en zaden bekeken en die voor algemene voedingsmiddelen. Het evaluatierapport  geeft duidelijke aanbevelingen (zie hoofdstuk 4. De Nutri-Score werkt namelijk nog steeds niet goed voor Schijf van Vijf producten. Zo kunnen Schijf van Vijf producten nog steeds gele en oranje scores krijgen, krijgen producten die niet bijdragen aan gezondheid een groene score, en kun je bijvoorbeeld tot wel 10 gram suiker toevoegen aan appelcompote, zonder dat het product de groene A-score verliest.

De tweede brandbrief
Het evaluatierapport van de Gezondheidsraad gaf onvoldoende vertrouwen dat de aangepaste Nutri-Score consumenten gaat helpen om vaker een gezonde keuze te kunnen maken. Daarom klommen we opnieuw in de pen, en stuurden we 11 december 2022 deze oproep aan de staatssecretaris Maarten van Ooijen om te wachten met de introductie van Nutri-Score totdat Nutri-Score verder aangepast is volgens de aanbevelingen van de Gezondheidsraad.

Zonder deze aanpassingen sluit Nutri-Score onvoldoende aan bij de Nederlandse voedingsrichtlijnen, geeft het verwarrende en tegenstrijdige informatie over wat een (on)gezonde keuze is. Die verwarring helpt consumenten niet om vaker een gezonde keuze te kunnen maken. De veelheid aan verwarrende scores doet afbreuk aan het vertrouwen in voedingswetenschap en -communicatie en werkt contraproductief als het gaat om productontwikkeling. Nog steeds kun je met het toevoegen van wat gunstige voedingstoffen de Nutri-Score verbeteren, terwijl het product an sich niet gezonder wordt.

Ook deze brandbrief is ruim ondertekend door voedingswetenschappers en (-)professionals, en mede ondertekend door de belangrijkste beroepsverenigingen van professionals die voedingsadvies geven (BGN, BLCN, DCN en NVD), het Partnerschap Overgewicht Nederland en Alliantie Voeding voor de Gezonde Generatie.

Ondanks deze oproep en daaropvolgende gesprekken met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport besloot staatsecretaris Van Ooijen in april 2023 om Nutri-Score per 1 januari 2024 al vrijwillig voedselkeuzelogo te introduceren…

De rol van Voedingsjungle
Ook nu Nutri-Score geïntroduceerd is blijft Voedingsjungle constructief en kritisch meedenken, omdat we ons zorgen maken over de gevolgen dat dit voedselkeuzelogo niet in lijn is met de Nederlandse voedingsrichtlijnen. Een afwijkende boodschap werkt verwarrend en doet afbreuk aan het vertrouwen van consumenten in de overheid, de (voedings)wetenschap en de voedingsmiddelenindustrie.

Daarnaast blijft het voor consumenten ontzettend lastig om wél een gezonde keuze te maken. Circa 70% van de boodschappen wordt gekocht in supermarkten. Slechts circa 20% van het supermarktaanbod past in de Schijf van Vijf. Van Schijf van Vijf-producten weten we dat ze bijdragen aan gezondheid. Nu meer dan de helft van de mensen in Nederland kampt met overgewicht, en gerelateerde chronische ziekten blijven toenemen is het belangrijker dan ooit om consumenten handelingsperspectief te geven. Consumenten helpen om makkelijker een gezonde keuze te laten maken, om gezonder te kunnen eten en drinken en gezonder te kunnen leven.

Overleggen met ministerie van VWS:
* Terugkoppeling gesprek en presentatie overleg ministerie VWS, 3 februari 2023 
* Verslag overleg 9 mei 2022, en presentatie
* Terugkoppeling gesprek 25 maart 2021
* Terugkoppeling gesprek met Staatssecretaris Paul Blokhuis, datum 5 november 2019, inclusief presentatie
* Verslag overleg 28 augustus 2019

Presentatie European Food Forum event "Nutrition labelling - the way forward!"
* Agenda en handouts presentatie

Klacht Nutri-Score / Albert Heijn
* Ingediende klacht bij Reclame Code Commissie
* Aanvullende gegevens klacht bij Reclame Code Commissie
* Verweer Albert Heijn
* Aanvullend verweer Albert Heijn
* Uitspraak Reclame Code Commissie

Wetenschappelijk artikel
* Het artikel over de totstandkoming van het algoritme achter Nutri-Score: The Nutri-Score alogrithm: Evaluation of its validation process

Rare Nutri-Scores…
Zie jij een rare/onverwachte Nutri-Score, deel deze dan met: voedselkeuzelogo@voedingsjungle.nl

Meer informatie en presentaties
Wil je meer informatie over Nutri-Score, de totstandkoming, hoe je het kun toepassen in de praktijk, of de berekening. Dan kun je ons ook vragen voor een werksessie of presentatie. Stuur dan een mail naar: voedselkeuzelogo@voedingsjungle.nl.